Zo is het gezegd door de Bhagavat, door de Arahant. Zo heb ik het gehoord:

“Monniken, ik zeg u dat het énkel door de Dhamma is dat iemand een brahmaan genoemd wordt die begiftigd is met het drievoudige inzicht. Men is geen brahmaan omdat men overtuigend kan spreken en reciteren.

En waarom zeg ik dat het énkel door de Dhamma is dat iemand een brahmaan genoemd wordt die begiftigd is met het drievoudige inzicht?

Versta het zo, Monniken, een bhikkhu herinnert zich vele vroegere verblijfplaatsen [levens of manifestaties van ‘worden’]—dat is: één leven, twee levens, drie levens, vier levens, vijf levens, tien levens, twintig levens, dertig levens, veertig levens, vijftig levens, honderd levens, duizend levens, honderdduizend levens, vele eonen [tijdperken] van zowel wereldinkrimpingen [vergaan van werelden] als van werelduitdijingen [ontstaan van werelden], vele eonen van zowel wereldinkrimpingen als van werelduitdijingen.

Hij herinnert zich voor elk specifiek leven: op die plaats heette ik zo en zo, behoorde ik tot die familie, zag er zo uit, voedde me op een manier zo en zo, ervoer deze en gene soorten vreugde en pijn, en werd zo en zo oud. Nadat ik wegviel uit een bestaan, verscheen ik in een ander bestaan. En ook daar herinnerde hij zich: op die plaats heette ik zo en zo, behoorde ik tot die familie, zag er zo uit, voedde ik me op een manier zo en zo, ervoer deze en gene soorten vreugde en pijn, en werd zo en zo oud. Toen ik dan vandaar wegviel, verscheen ik hier. Zo herinnerde hij zich aldus een heel gamma van vroegere levens met alle details en bijzonderheden.

Dit is het eerste inzicht dat hij verwierf. Onwetendheid verdween en inzicht rees op. Duisternis werd verdreven en licht ontstond, zoals het gebeurt bij iemand die aandachtig, ijverig en vastberaden leeft.

Verder, Monniken, ziet een bhikkhu, met zijn zuiver, bovenmenselijk, goddelijk oog, het vergaan en opnieuw ontstaan van de wezens, de minderwaardige en de hoogstaande, de mooie en de lelijke, de gelukkige en de ongelukkige, en hij zag hoe de wezens wedergeboren [manifestaties van ‘worden’ aannamen] werden overeenkomstig hun kamma: de wezens die zich misdragen hadden met daden, woorden en gedachten, de beledigers van de edelen [ariyas], zij die verkeerde opinies aanhingen, en op basis van deze slechte visies de overeenkomstige daden pleegden, werden—wanneer hun lichaam bij de dood uit elkaar viel—wedergeboren in een ellendige toestand, in een slecht bestaansrijk, in het Hellenrijk.

Maar hij zag ook hoe de andere wezens die zich goed gedragen hadden in hun daden, woorden en gedachten, die de edelen niet beledigden, die geen verkeerde opinies aanhingen, en op basis van deze zuivere visies de juiste daden verrichtten, werden—wanneer hun lichaam bij de dood uit elkaar viel—wedergeboren in een goed bestaansrijk, in het Hemelrijk.

Dit alles zag hij met zijn goddelijk oog, en hij begreep hoe de wezens vergaan en opnieuw oprijzen overeenkomstig hun kamma.

Dit is het tweede inzicht dat hij verwierf. Onwetendheid verdween en inzicht rees op. Duisternis werd verdreven en licht ontstond, zoals het gebeurt bij iemand die aandachtig, ijverig en vastberaden leeft. En verder, Monniken, komt deze bhikkhu—na de vernietiging van de mentale vergiften—door het realiseren van persoonlijk direct inzicht, in dit leven, tot bevrijding van de geest en tot bevrijding van inzicht. En in deze toestand verblijft hij.

Dit is het derde inzicht dat hij verwierf. Onwetendheid verdween en inzicht rees op. Duisternis werd verdreven en licht ontstond, zoals het gebeurt bij iemand die aandachtig, ijverig en vastberaden leeft.

Daarom, Monniken, zeg ik dat het énkel door de Dhamma is dat iemand een brahmaan genoemd wordt die begiftigd is met het drievoudige inzicht. Men is geen brahmaan omdat men overtuigend kan spreken en reciteren.”

Dit is de betekenis van wat de Bhagavat gezegd heeft. In verband hiermee zei Hij het volgende:

“Wie zijn vroegere levens kent,
Wie het Hemelen het Hellenrijk ziet,
Wie de vernietiging van geboorte bereikt
Is een Wijze met volledig direct inzicht.

Door dit drievoudig weten verwerft
Een brahmaan het drievoudige inzicht.
Dát noem ik het drievoudig inzicht.
—Niet het spreken en reciteren van de Vedas.”

Ook dit is de betekenis van wat de Verhevene gezegd heeft.

Zo heb ik het gehoord.